Wist je dat maar liefst 1 op de 3 65-plussers minstens één keer per jaar valt? En wist je ook dat je met slechts twee korte oefensessies per week het risico op een val met 30% kunt verlagen?
We horen het helaas te vaak: oma valt, breekt haar heup, wordt opgenomen in het ziekenhuis en krijgt een heupprothese. Wat volgt zijn weken of maanden van revalidatie, verlies van zelfstandigheid en vaak ook bijkomende gezondheidsproblemen. En dat terwijl veel van deze situaties vermeden hadden kunnen worden.
Risicofactoren: wie loopt extra gevaar?
Er zijn veel factoren die het valrisico bij ouderen verhogen. Enkele cruciale:
- Valgeschiedenis: iemand die eerder gevallen is, heeft een verhoogd risico om opnieuw te vallen.
- Medicatiegebruik: bepaalde geneesmiddelen verhogen het valrisico (zogenoemde FRIDs — Falls Risk-Increasing Drugs).
- Lichaamsfuncties: spierzwakte, evenwichtsproblemen, slechte mobiliteit of een onstabiel looppatroon.
- Zintuigstoornissen: slecht zicht, gehoorverlies of proprioceptieve stoornis (je lichaam kunnen oriënteren in de ruimte).
- Omgevingsfactoren: gevaarlijke obstakels in huis, gladde oppervlakken, slechte verlichting.
- Comorbiditeit: meerdere aandoeningen (multimorbiditeit) en het gebruik van meerdere geneesmiddelen (polyfarmacie) maken de situatie complexer.
Vaak is het een combinatie van meerdere factoren die leidt tot een val.
De essentie van de richtlijnen
De internationale richtlijnen benadrukken dat valpreventie meer is dan één enkele maatregel. Het gaat om een totaalbenadering waarin zowel professionals als ouderen zelf een actieve rol spelen. De belangrijkste pijlers zijn:
1. Vroegtijdige screening en risicobeoordeling
Iedere 65+er zou regelmatig bevraagd moeten worden naar valervaringen en signalen van instabiliteit. Eén val in het afgelopen jaar vraagt al om een basiscontrole, terwijl terugkerend vallen of duidelijke risicofactoren een uitgebreide evaluatie noodzakelijk maken.
2. Multicomponent aanpak
Effectieve valpreventie combineert verschillende elementen: balanstraining, krachtopbouw, medicatiereview, aanpassingen in huis en correctie/controle van zichtproblemen. Juist die combinatie maakt het verschil!
3. Beweging als fundament
Gerichte oefenprogramma’s — denk aan kracht-, stabiliteits- en balansoefeningen — zijn bewezen effectief in het verminderen van vallen.
4. Medicatie onder de loep
Sommige geneesmiddelen verhogen het valrisico (FRIDs). Samen met een arts kan bekeken worden of een lagere dosis of een alternatief middel beter is.
5. Een veilige omgeving
Met eenvoudige aanpassingen kan je veel voorkomen: handgrepen in de badkamer en trappenhal, antislipmatten, goede verlichting en het weghalen van losse obstakels.
6. Persoonlijke aanpak en motivatie
Een persoonlijke aanpak is cruciaal; het stellen van haalbare doelen, regelmatige feedback en steun vanuit de omgeving en proffesionals (Huiskiné 😉 ) helpen om vol te houden.
7. Blijvende opvolging
Valpreventie vergt opvolging, alertheid en bijsturing doorheen het volledige traject.
Eenvoudige oefeningen, een groot effect
Onderzoek toont aan dat simpele kracht-, balans- en coördinatieoefeningen het valrisico aanzienlijk verlagen. Niet alleen vermindert dit de kans op letsels, maar het draagt ook bij aan een grotere zelfstandigheid, meer zelfvertrouwen en een betere levenskwaliteit.
Praktische tips voor ouderen en mantelzorgers
1. Blijf in beweging
Regelmatige lichaamsbewrging versterkt spieren, verbetert balans en vergroot het zelfvertrouwen. Denk aan wandelingen, oefenprogramma’s met een kinesitherapeut of groepslessen die gericht zijn op stabiliteit en kracht.
2. Maak je huis veilig
Kleine ingrepen kunnen een groot verschil maken: verwijder losse vloerkleden, werk kabels weg, zorg voor goede verlichting en gebruik antislipmateriaal op gladde vloeren.
3. Check je medicatie
Bespreek met je arts of bepaalde medicijnen duizeligheid of instabiliteit veroorzaken. Soms is een lagere dosis of een alternatief mogelijk.
4. Houd je zicht scherp
Een simpel oogonderzoek en het bijwerken van je bril kunnen al helpen om beter te zien en obstakels tijdig te herkennen.
5. Gebruik hulpmiddelen verstandig
Een stok of rollator kan steun bieden, mits correct afgesteld en gebruik. Laat je hierbij begeleiden door een professional.
6. Betrek je omgeving
Familie en mantelzorgers kunnen ondersteunen bij oefeningen, de woning controleren op valrisico’s of motiveren om vol te houden.
7. Maak er een routine van
Dagelijks kleine acties — zoals een paar balansoefeningen of het bewust dragen van stevige schoenen — leveren op lange termijn al veel op!
Heb ik een verhoogd valrisico?
Wil jij weten of je een verhoogd valrisico hebt? Huiskiné voert screenings uit om jou valrisico te bepalen. Bij verhoogd valrisico heb jij recht op 60 beurten kinesitherapie gedeeltelijk terugbetaald door de mutualiteit.
Beter voorkomen dan genezen!
Referenties
Montero-Odasso, Manuel, et al. “World Guidelines for Falls Prevention and Management for Older Adults: A Global Initiative.” Age and Ageing, vol. 51, no. 9, 2022, doi.org/10.1093/ageing/afac205, https://doi.org/10.1093/ageing/afac205.