Alzheimer (AD) is een aandoening die valt onder de brede term dementie en komt steeds vaker voor in onze samenleving. Maar hoe ontstaat dit precies, en waarom wordt het soms “type 3 diabetes” genoemd?
Wat is Alzheimer?
Alzheimer is een progressieve neurodegeneratieve ziekte die voornamelijk invloed heeft op cognitieve functies zoals geheugen, denkvermogen en taal. Het precieze mechanisme is nog niet volledig bekend, maar vaak wordt de oorzaak toegeschreven aan een abnormale ophoping van eiwitten in de hersenen, waardoor zenuwcellen beschadigd raken en essentiële hersenfuncties verloren gaan.
Het is bovendien de meest voorkomende neurodegeneratieve aandoening bij ouderen. Volgens schattingen zal dementie in 2050 wereldwijd zo’n 150 miljoen mensen treffen, waarvan de meerderheid Alzheimer zal hebben.
Mogelijke oorzaken
De oorzaak van Alzheimer is multifactorieel. Factoren zoals genetische aanleg, leeftijd en neuro-inflammatie (ontstekingsprocessen in het zenuwstelsel) spelen een rol.
Daarnaast wijst recent onderzoek erop dat zelfs het darmmicrobioom — de bacteriële samenstelling in onze darmen — een invloed kan hebben op de ontwikkeling van Alzheimer. Dit onderstreept hoe complex en breed de ziekte verweven is met onze algemene gezondheid.
Waarom wordt Alzheimer soms “type 3 diabetes” genoemd?
Onderzoek heeft een sterke link gelegd tussen type 2 diabetes en cognitieve stoornissen:
- Xue et al., 2019 toonden aan dat mensen met type 2 diabetes 1,25 tot 1,91 keer meer kans hebben op cognitieve beperkingen of dementie.
- Cao et al., 2024 vonden dat type 2 diabetespatiënten een 59% hoger risico hebben op het ontwikkelen van dementie.
Dit verband is niet toevallig: Alzheimer en diabetes type 2 delen veel overlappende risicofactoren, zoals hypertensie, obesitas en oxidatieve stress. Bovendien zijn er aanwijzingen dat insulineresistentie in de hersenen rechtstreeks kan bijdragen aan de ontwikkeling van Alzheimer.
Andere risicofactoren
Naast diabetes en genetische aanleg worden in de literatuur nog tal van andere risicofactoren beschreven, waaronder:
- obesitas
- hypertensie
- oxidatieve stress
- een sedentaire levensstijl
- ongezond dieet
- roken
- overmatig alcoholgebruik
Dit verklaart waarom Alzheimer in de volksmond soms wordt aangeduid als “een leefstijlziekte”, hoewel erfelijke factoren uiteraard ook een rol kunnen spelen.
Preventie: wat kunnen we doen?
Hoewel vaak gedacht wordt dat dementie niet te voorkomen is, tonen studies aan dat een gezonde levensstijl het risico aanzienlijk kan verlagen of het proces kan vertragen.
referenties
Dar, M. A., Qadrie, Z., Maqbool, M., Ara, I., & Qadir, A. (2024). Metabolic mysteries of the mind: Investigating type 3 diabetes. Open Health, 5(1). https://doi.org/10.1515/ohe-2023-0025
Xue, M.; Xu, W.; Ou, Y.-N.; Cao, X.-P.; Tan, M.-S.; Tan, L.; Yu, J.-T. Diabetes Mellitus and Risks of Cognitive Impairment and Dementia: A Systematic Review and Meta-Analysis of 144 Prospective Studies. Ageing Res. Rev. 2019, 55, 100944. [CrossRef] [PubMed]
Cao, F.; Yang, F.; Li, J.; Guo, W.; Zhang, C.; Gao, F.; Sun, X.; Zhou, Y.; Zhang, W. The Relationship between Diabetes and the Dementia Risk: A Meta-Analysis. Diabetol. Metab. Syndr. 2024, 16, 101. [CrossRef] [PubMed]