Word je snel kortademig bij de trap, het douchen of een korte wandeling? Bij COPD is dat helaas vaak zo. Veel mensen gaan dan minder bewegen, uit schrik om buiten adem te raken. Toch is net het omgekeerde waar: kinesitherapie bij COPD helpt je om weer vlotter te ademen en meer te doen. En dat kan gewoon bij jou thuis. In deze blog lees je wat bewegen voor je longen doet, welke ademhalingstechnieken helpen en wanneer een kinesitherapeut je verder kan helpen.
Wat is COPD?
COPD is een langdurige longziekte. Je luchtwegen zijn smaller en je longen werken minder goed. Daardoor raakt de lucht moeilijker naar buiten. Je voelt dat vooral als kortademigheid, hoesten en slijm.
COPD gaat niet meer weg. Maar je kan er wel veel aan doen om je beter te voelen en actief te blijven. Je medicatie is daarbij belangrijk. Bewegen is minstens even belangrijk.
De vicieuze cirkel van kortademigheid
Wie kortademig is, beweegt vaak minder. Dat is begrijpelijk. Maar als je minder beweegt, worden je spieren zwakker. Zwakke spieren hebben meer zuurstof nodig voor dezelfde inspanning. Daardoor word je nóg sneller moe en buiten adem. Zo kom je in een cirkel die je steeds minder laat doen.
Het goede nieuws: je kan die cirkel doorbreken. Sterkere spieren werken zuiniger. Daardoor heb je bij dagelijkse taken minder lucht nodig.
Waarom kinesitherapie bij COPD werkt
Een begeleid oefenprogramma voor mensen met een longziekte heet longrevalidatie. Je oefent daarbij een aantal weken lang, meestal acht tot twaalf weken, onder begeleiding van een kinesitherapeut.
Het effect daarvan is goed onderzocht. Een grote overzichtsstudie bundelde 65 gerandomiseerde studies met samen meer dan 3800 mensen met COPD. Wie aan longrevalidatie deed:
- was minder kortademig;
- was minder moe;
- voelde zich emotioneel beter;
- had meer het gevoel zelf de controle over de ziekte te hebben;
- kon in zes minuten gemiddeld zo’n 44 meter verder wandelen dan mensen die gewone zorg kregen.
Dat lijkt misschien weinig. Maar voor iemand met COPD kan dat het verschil zijn tussen wel of niet zelf naar de bakker gaan.
Ook na een opstoot of ziekenhuisopname
Na een longaanval (een “opstoot”) voel je je vaak verzwakt. Juist dan is bewegen extra belangrijk. Een tweede Cochrane-overzicht keek naar mensen die net een opstoot achter de rug hadden. Na longrevalidatie wandelden zij gemiddeld 62 meter verder in zes minuten. Ze hadden ook een betere levenskwaliteit. In een aantal studies moesten ze minder vaak opnieuw naar het ziekenhuis, al waren de resultaten daarover niet overal even sterk.
De Amerikaanse richtlijn voor longrevalidatie (2023) raadt revalidatie daarom sterk aan, zowel bij stabiele COPD als na een ziekenhuisopname.
Kan het ook thuis?
Ja. Niet iedereen raakt makkelijk tot in een revalidatiecentrum. Je bent snel moe, je rijdt misschien niet meer met de auto, of het is gewoon te ver. In een Australische gerandomiseerde studie kreeg één groep revalidatie in een centrum. Een andere groep oefende thuis, met één huisbezoek en daarna wekelijks een telefoontje van een kinesitherapeut. De groep thuis deed het na acht weken even goed als de groep in het centrum.
Die studie leerde ook iets belangrijks: na een jaar was de winst bij beide groepen weer grotendeels weg. Blijven bewegen is dus de boodschap, ook als het programma voorbij is. Een kinesitherapeut aan huis helpt je om dat vol te houden.
COPD oefeningen thuis: wat doet de kinesitherapeut?
Bij Huiskiné komt de kinesitherapeut naar jou. Zo oefen je in je eigen omgeving: aan je eigen trap, in je eigen tuin, met je eigen stoel. Een programma bestaat meestal uit:
- Conditietraining: wandelen, trappen lopen of fietsen op een hometrainer, in een tempo dat bij jou past.
- Krachtoefeningen: bijvoorbeeld opstaan uit een stoel, de armen heffen met een lichte fles water of op je tenen gaan staan.
- Ademhalingsoefeningen: technieken die je helpen om rustiger te ademen als je kortademig wordt.
- Slijm ophoesten: manieren om slijm makkelijker kwijt te raken, zonder je uit te putten.
- Tips voor het dagelijks leven: hoe je taken verdeelt, rustpauzes inbouwt en je energie spaart.
De kinesitherapeut kijkt elke keer hoe het gaat en past de oefeningen aan.
Ademhalingsoefeningen bij COPD: ademen met getuite lippen
Een eenvoudige techniek die je kinesitherapeut je kan aanleren, is ademen met getuite lippen. Je ademt rustig in door je neus en blaast daarna langzaam uit door je lippen, alsof je zachtjes door een rietje blaast. Zo blijven je luchtwegen langer open en kan de lucht beter naar buiten.
Onderzoek toont dat zulke ademhalingsoefeningen je ademhaling rustiger en dieper kunnen maken. Minder kortademig werden mensen er in die studies niet duidelijk van. Zie ze dus als een hulpmiddel naast bewegen, niet in de plaats ervan.
Vijf tips om zelf mee te starten
- Beweeg elke dag een beetje. Begin klein, bijvoorbeeld vijf minuten wandelen, en bouw rustig op.
- Een beetje kortademig worden mag. Een beetje buiten adem zijn bij inspanning is normaal. Pauzeer, adem langzaam uit door getuite lippen en ga dan verder.
- Combineer bewegen met ademen. Adem uit tijdens het zwaarste deel van een beweging, zoals bij het opstaan.
- Spreid je taken. Doe zware klussen niet allemaal op dezelfde dag en plan rustmomenten in.
- Neem je medicatie zoals afgesproken. Gebruik je puffer op de juiste manier en vraag je arts of apotheker om dat eens na te kijken.
Wanneer schakel je best een kinesitherapeut in?
Neem contact op met je huisarts of kinesitherapeut als:
- je merkt dat je steeds minder kan doen door kortademigheid;
- je net een opstoot of een ziekenhuisopname achter de rug hebt;
- je bang bent om te bewegen omdat je buiten adem raakt;
- je moeite hebt om slijm op te hoesten;
- je spieren zwakker aanvoelen of je vaker moet rusten dan vroeger;
- je niet goed weet welke oefeningen veilig zijn voor jou.
Word je plots veel kortademiger dan normaal, krijg je koorts, verandert de kleur van je slijm of heb je pijn op de borst? Neem dan meteen contact op met je huisarts.
Kinesitherapie aan huis met COPD?
Wil je aan de slag met je conditie en je ademhaling, maar is een verplaatsing te zwaar? De kinesitherapeuten van Huiskiné komen bij je thuis in Lommel, Pelt, Bree, Bocholt en omgeving. Samen stellen we een oefenprogramma op dat past bij jouw longen, jouw huis en jouw doelen.
Neem gerust contact op met Huiskiné. We helpen je graag om weer wat meer lucht te krijgen.
Disclaimer en bronnen
Deze tekst is algemene informatie en vervangt geen persoonlijk advies van je arts of kinesitherapeut.
- McCarthy B, Casey D, Devane D, Murphy K, Murphy E, Lacasse Y. Pulmonary rehabilitation for chronic obstructive pulmonary disease. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2015;(2):CD003793. PMID 25705944. doi:10.1002/14651858.CD003793.pub3
- Puhan MA, Gimeno-Santos E, Cates CJ, Troosters T. Pulmonary rehabilitation following exacerbations of chronic obstructive pulmonary disease. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2016;12:CD005305. PMID 27930803. doi:10.1002/14651858.CD005305.pub4
- Holland AE, Mahal A, Hill CJ, et al. Home-based rehabilitation for COPD using minimal resources: a randomised, controlled equivalence trial. Thorax. 2017;72(1):57-65. PMID 27672116. doi:10.1136/thoraxjnl-2016-208514
- Rochester CL, Alison JA, Carlin B, et al. Pulmonary Rehabilitation for Adults with Chronic Respiratory Disease: An Official American Thoracic Society Clinical Practice Guideline. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 2023;208(4):e7-e26. PMID 37581410. doi:10.1164/rccm.202306-1066ST
- Ubolnuar N, Tantisuwat A, Thaveeratitham P, et al. Effects of Breathing Exercises in Patients With Chronic Obstructive Pulmonary Disease: Systematic Review and Meta-Analysis. Annals of Rehabilitation Medicine. 2019;43(4):509-523. PMID 31499605. doi:10.5535/arm.2019.43.4.509